Dersên Zimanê Kurdî

DERSÊN ZIMANÊ KURDÎ/KÜTÇE DİL DERSLERİ

DERS - 1
Kürtçe'de 31 harf vardır. Bunlar:

Büyük harfler:
A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z

Küçük harfler:
a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z

Kürtçe'de 8 sesli harf vardır:
A E Ê I Î O U Û (a e ê i î o u û)

Kürtçe'de 23 sessiz harf vardır:
B C Ç D F G H J K L M N P Q R S Ş T V W X Y Z (b c ç d f g h j k l m n p q r s ş t v w x y z)

Kürtçe'de yazılış itibariyle büyük ve küçük harfler arasında 'ı' harfi hariç fark yoktur. Büyük 'ı' harfi, 'I' şeklinde küçüğü 'i' şeklinde yazılır.
Kürtçe'deki harflerin hem telaffuzları bakımından hem de çıkış yerleri (mahreç) bakımından Türkçe'den birçok farklılığı vardır. Biz dersimizde fazla ayrıntısına girmeden önemli gördüğümüz bazı farklılıkların üzerinde duracağız.

1-Kürtçe'deki sesli harfler Türkçe'dekinden farklı olarak biraz daha uzun okunur.
2-Kürtçe'de bulunup da Türkçe'de bulunmayan harfler, Ê, Q, Û, W, X harfleridir.
'Ê', 'E' harfiyle hemen hemen aynı yerden çıkar. Sadece dilin ortası yukarı doğru kavis alır.
êzing: odun êriş: saldırı
êvar: akşam bêwar: yurtsuz
bêr: kürek

'Q' için, 'K' harfinin kalın hali diyebiliriz. Boğazdan telaffuz edilir.
qam: boy qelî: kavurma
qels: güçsüz beq: kurbağa
feqî: medrese öğrencisi

'W' harfi dudakların büzülerek ileriye doğru uzatılması suretiyle çıkar.
wate: anlam werîs: urgan
welat: vatan ciwan: genç
wir: sert bakış

'X' harfi 'H' harfinin kalın hali diyebiliriz.
xurt: kuvvetli xanî: ev
xort: delikanlı berx: kuzu
baxçe: bahçe

'U' harfi diftong bir sestir. "WU" tek sesi şeklinde telafuz edilir.
uskere: tas
Kurd: Kürt
kuştin:öldürmek
guman: şüphe
gul: gül

Kürtçe'de ayrıca 'XW' diftong sesi de vardır. Kendi başına okunamaz. Ancak kelime içinde kullanılabilir. 'X' ile 'W' arasında 'I' varmış gibi değil, tek bir ses gibi okunur.
Xweda: Allah   xwestin: istemek
xwêdan: ter   berxwedan: direniş
dilxweş: memnun 

DERS 2



ZAMİRLER
Zamirler bilindiği gibi isimlerin yerini alan sözcüklerdir. Kürtçe'de zamirin karşılığı;
İsim = Nav Yer = Cîh.
Zamir de ismin yerini alan anlamında Cînavk olarak isimlendirilmiştir.

Biz zamirleri anlatırken ayrıntıya girmeden, konuşmada pratik olarak, işimizi kolaylaştıracak noktaları üzerinde duracağız. Bütün zamirler üstünde de durmayacağız. Kürtçe'de zamirler 11 gruba ayrılır.
1-Şahıs Zamirleri (Cînavkên Kesane) 2-Dönüşlü Zamir (Cînavka Vegerok)
3-Ek Şeklindeki Zamir (Cînavka Qertafi) 4-İyelik Zamiri (Cînavka Xwedîtiyê)
5-Yakınlaştırma Zamiri(Cînavka Berbihevîn) 6-Bağlaç Zamiri (Cînavka Girekî)
7-Bileşik Zamirler (Cînavkên Lihevxistî) 8-Belirtisiz Zamirler (Cînavkên Nebinavkirî)
9-Bitişik Zamir (Cînavkên Pêvebestî) 10-Soru Zamirleri (Cînavkên Pirsiyarî)
11-İşaret Zamirleri (Cînavkên Şanîdanê)

1-ŞAHIS ZAMİRLERİ:
Zamirler içinde en önemlileri kişi/şahıs zamirleridir.

Şahıs zamirleri iki gruptur.
1.Grup: 2.Grup
Ez         Min Ben
Tu         Te Sen
Ew        Wî (er.)/Wê(byn) O
Em         Me Biz
Hûn        We Siz
Ew          Wan Onlar

1. grup zamirler sade zamirlerdir. 2. grup zamirler bükümlüdür. 2. grup zamirlerde cinsiyet ayırımı vardır. 3. tekil şahısta yani O' da 'Wî' erkekler için 'Wê' bayanlar için kullanılır. Yine 1. grupta 3. tekil şahıs ile yani O (ew), 3. çoğul şahıs aynıdır. Bunların farkı yaptıkları fiilde görülür. Bunları birer örnek ile açıklayalım:
Ez fêra xwe dixebitim : Ben dersime çalışıyorum. Min go :Ben dedim.
Tu kovar naxwazî? : Sen dergi istemiyor musun? Te sêv xwariye :Sen elma yemişsin.
Ew çû malê : O eve gitti. Wî defter xwest :O defter istemîş.(erk)
Emê pirtûk bixwînin : Biz kitap okuyacağız. Wê go çi?: O ne dedi? (byn.).
Hûn çi dikin? : Siz ne yapıyorsunuz? Me pênûs stendiye :Biz kalem almışız.
Ew çûn malê : Onlar eve gitti. We çi dî?: Siz ne gördünüz.
Wan nedî : Onlar görmediler.

İkinci grup şahıs zamirleri sadece bazı fiilerin geçmiş zaman çekimlerinde özne olarak kullanılabilirler. Gelecek zaman ve şimdiki zamanda kullanılmazlar.

Yukarıda verilen zamirlerle beraber ezberlenecek kelimeler:;
xanî : ev
dar : ağaç
sêv : elma
mişmiş : kaysı
daristan :orman
piling : kaplan
şêr :erkek aslan
şepal : dişi aslan
gur : kurt
kovar : dergi
komele : dernek
rûpel : sayfa
pel :yaprak
helbest : şiir
çîrok : hikaye
nivîs :yazı
nivîsandin: yazmak
xwendin :okumak

ALIŞTIRMA
Aşağıdaki cümleleri Türkçe'ye çeviriniz.

Ez çûm ba Alî:………………….
Tu dixwî?:………………………
Ew naçe kuçê:………………….

Em helbest dixwînin……………
Hûn diçin Komelê?…………….
Ew naçin kuçê.............................
Aşağıdaki cümleleri Kürtçe'ye çeviriniz.
Ben hikaye okudum………………….
Sen ne yapmışsın?................…………
O elma yemîş(erkek için)………………..
Biz görmedik………………………...
Siz yediniz mi?....................................
Onlar görmediler……………………..